Poradnik Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków

Szanowni Państwo,

Z ogromną przyjemnością zapraszam do lektury poradnika Małopolskiego Konserwatora Zabytków poświęconego praktycznym zagadnieniom z dziedziny ochrony i opieki nad zabytkami. Jego zadaniem jest przybliżenie Państwu czym zajmuje się Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków. Znajdziecie tam wiele ciekawych i pomocnych informacji.

Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków

Do Pobrania – Poradnik MWKZ

Wytyczne i zalecenia ochrony tynków szlachetnych doby modernizmu

Dynamiczny rozwój budownictwa w okresie dwudziestolecia międzywojennego związany z odbudową zniszczonego zaborami i działaniami wojennymi państwa, jak również z pojawieniem się nowych pryncypiów modernizmu sprzyjał wprowadzaniu nowatorskich rozwiązań funkcjonalnych, formalnych oraz technicznych. Nadrzędnym celem projektantów było połączenie wygody i funkcjonalności z nowoczesnością formy, a budowniczowie poszukiwali najlepszych rozwiązań technicznych, które zapewniałyby z jednej strony trwałość materiałów, a z drugiej przyspieszały proces budowlany. Poza wprowadzaniem do konstrukcji murowanych m.in. elementów ze zbrojonego betonu, dużą uwagę poświęcano technologii produkcji i technice wykonywania specjalnych tynków, zwanych tynkami szlachetnymi, pozwalającymi kształtować powierzchnie architektoniczne zgodnie z obowiązującymi wówczas trendami – łączenia naturalnych barw elewacji z bogactwem efektów fakturalnych.
Tynki szlachetne, to pojęcie ogólne, tu odnoszące się do suchych, standaryzowanych fabrycznych mieszanek zarabianych z wodą w celu uzyskania masy tynkarskiej, sztucznego kamienia lub terazza (zwanego też lastrykiem/ lastrikiem). Ich cechą charakterystyczną jest to, że dzięki specjalnie dobranym wypełniaczom uzyskiwano określony kolor i teksturę tynku. Ten rodzaj tynków z natury rzeczy nie wymaga malowania, co przyspieszało prace, obniżało koszty, zapewniając przy tym oryginalny i wykwintny efekt estetyczny. Choć wyprawy szlachetne tego typu były znane i popularne w tym okresie w innych państwach Europy i w Stanach Zjednoczonych, to jednak w II RP zyskały wyjątkową popularność, należy też podkreślić, że stanowiły wyrób krajowy. Wzrost popytu sprawiał, że powstawały nowe wytwórnie, a producenci chronili swoje receptury.
Tynki szlachetne, wedle najnowszych ustaleń, uznać można za jeden z wyróżniających elementów polskiej architektury lat międzywojennych. Pośród licznych producentów szczególną rolę odegrały wytwórnie krzeszowickie czerpiące z bogatych, różnorodnych zasobów podkrakowskich kamieniołomów. Stąd gotowe suche mieszanki
transportowano koleją na wielkie budowy II RP – do Krakowa, Gdyni, Warszawy, na Kresy, do licznych miast i miasteczek odbudowującego się państwa. Większość z nas kojarzy migoczące w słońcu powierzchnie elewacji, rzeźbiarskie godła domów, czy ryflowane obramienia drzwi i okien. Z mas kamieniarskich wykonywano wiele detali i elementów małej architektury.

– Zachęcamy do przeczytania całego materiału TUTAJ.

zdjęcie 1. Elewacja budynku czyszczona (po raz pierwszy od ponad 70 lat) z użyciem różnych metod nie jest idealnie jednolita, ale dzięki temu zachowuje szlachetny wygląd oryginału. zdjęcie 2. Interesujący wyraz plastyczny fasady uzyskany przez połączenie tynków kamieniarskich oraz gładkich tynków „zwykłych” pod oknami. zdjęcie 3. Barwne, ciemnoczerwone tynki „zwykłe”, dzięki dodatkom miki połyskują na słońcu.

Zakres podstawowych zasad konserwatorskich dotyczących zabytków

zgodnie z art. 90 ust. 3 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, w ramach koordynowania działalności wojewódzkich konserwatorów zabytków, Generalny Konserwator Zabytków może ustalać ogólne kierunki ich działania, instrukcje i wytyczne określające sposób ich postępowania oraz oczekiwać od nich sprawozdań z działalności. W związku z powyższym przedstawiam wytyczne i zalecenia w zakresie podstawowych zasad konserwatorskich dotyczących zabytków.

Mając na uwadze dotychczasową praktykę, a także liczne kontrowersje związane z prowadzeniem prac przy zabytkach nieruchomych w ostatnich latach, pragnę przypomnieć, że „konserwacja ma na celu uzdrowienie, utrwalenie i wzmocnienie fizycznej substancji zabytku i jego struktury za pomocą odpowiednich metod wypracowanych na bazie nauk przyrodniczych. Postać zabytku winna pozostać przy tym w stanie nienaruszonym”* W tym stanie rzeczy niezbędne jest przypomnienie i podkreślenie siedmiu podstawowych zasad konserwatorskich:

  1. zasady primum non nocere,
  2. zasady maksymalnego poszanowania oryginalnej substancji zabytku i wszystkich jego wartości (materialnych i niematerialnych),
  3. zasady minimalnej niezbędnej ingerencji (powstrzymywania się od działań niekoniecznych),
  4. zasady, zgodnie z którą usuwać należy to (i tylko to), co na oryginał działa niszcząco,
  5. zasady czytelności i odróżnialności ingerencji,
  6. zasady odwracalności metod i materiałów,
  7. zasady wykonywania i dokumentowania wszelkich prac zgodnie z najlepszą wiedzą i na najwyższym poziomie.

– Zachęcamy do przeczytania całego materiału adresowanego do Wojewódzkich Konserwatorów Zabytków z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego – Podsekretarza Stanu – pani dr hab. IH PAN Magdaleny Gawin – TUTAJ.

Zawilgocenie – problem opiekuna kościoła

“Nasz świat się zmienia, zmieniamy się i my. Cieszy nas rozwój nowych technologii, cieszy ogromny wzrost świadomości znaczenia i wartości życia, wyrażający się na przykład upowszechnieniem zrozumienia potrzeby dbałości o własne zdrowie. Jeszcze nie tak dawno wielu ludzi uważało, że lekarz jest w stanie lejkiem nalać zdrowia do ciała. Dziś natomiast obserwujemy paradoksalne zjawiska – nieznośnie długie kolejki do lekarzy, ceny leków, kryzys medycyny „oficjalnej”, uzależnionej od interesów firm farmaceutycznych sprawiły, że wielu ludzi postanowiło wziąć własne zdrowie we własne ręce. Przyspieszana przez możliwość szybkiej wymiany informacji w Internecie moda na zdrowy styl życia, szerzy się błyskawicznie. Szczególnie cieszy, gdy nawet bardzo młodzi ludzie wymieniają się informacjami jak zadbać o własne zdrowie, jak zapobiegać kosztownemu leczeniu, jak żyć mądrze, w zgodzie z naturą, by nie napytać sobie biedy, która nas będzie trapić po latach i przez lata.
Dlaczego o tym piszę? Kościoły – skarby naszego dziedzictwa, są w wielu, stanowczo zbyt wielu przypadkach, dotknięte chorobą nadmiernego zawilgocenia.
Nierównowaga wilgotnościowa, czyli przeważnie nadmiar, ale niekiedy też niedobór wilgoci jest rzeczywistym, wielkim problemem gnębiącym księży – opiekunów kościołów i to nie tylko tych zabytkowych![…]”  – Zachęcamy do przeczytania materiał TUTAJ.

Ogrzewanie – problem opiekuna kościoła

“Drugi poważny problem to niszczące systemy ogrzewania, zmieniające naturalny mikroklimat wnętrza w sposób niekorzystny. Przez niszczące ogrzewanie, należy rozumieć przede wszystkim systemy działające pulsacyjnie, okresowo, okazjonalnie, które powodują destabilizację klimatu. Następstwem niestabilności klimatu jest postępujące osłabianie materii oraz powstające z czasem uszkodzenia mechaniczne, do których dochodzi w wyniku kumulowania skutków zmian wymiarowych i naprężeń, czyli tak zwanej „pracy materiałów”. Z kolei wadą systemów o wysokiej temperaturze czynnika grzewczego, jest przesuszanie powietrza, intensyfikacja jego cyrkulacji i szybkie porywanie do góry, co przyspiesza brudzenie powierzchni między innymi w wyniku występowania zjawisk elektrostatycznych. Jeszcze innymi skutkami niestabilności klimatu jest prowokowanie kondensacji pary wodnej, a w następstwie zagrożenie mikrobiologiczne, migracja i krystalizacja soli, migracja składników materii rozpuszczalnych w wodzie, korozja metali, drewna itp.[…]” – Zachęcamy do przeczytania materiału TUTAJ.